Nieuwe ontwikkelingen: Referendum voor onafhankelijkheid

Iraaks Koerdistan maakt zich klaar voor referendum

Het Koerdische volk is vanaf de Eerste Wereldoorlog op de wereldkaart door staatsgrenzen opgesplitst, voornamelijk over Turkije, Irak, Iran en Syrië. In deze landen vormen zij echter een minderheid en de vele pogingen om meer autonomie of totale onafhankelijkheid te verkrijgen zijn vaak bemoeilijkt, belemmerd of neergeslagen. Sinds de nieuwe – en huidige – opdeling van het Midden-Oosten bevinden de Koerden zich in een meer dan een eeuw durende geopolitieke nachtmerrie.

Als we kijken naar de afgelopen decennia, zijn de Koerden in het Noorden van Irak het verst gekomen op het gebied van culturele, economische en politieke autonomie. Dit is vooral het gevolg van het ingrijpen door de Verenigde Naties die voor een safe haven had gezorgd voor de regio. Vanaf 1991 verkreeg de Koerdische regio in Irak voor het eerst grotere mate van autonomie, en de politiek werd gedomineerd door de Koerdische Democratische Partij (KDP) en de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) onder leiding van respectievelijk Massoud Barzani en Jalal Talabani. Door de bijna gelijke mate van macht en aanhang hebben deze partijen sindsdien veel spanningen en zelfs bloederige conflicten gehad.

Barzani
Koerdische President, Massoud Barzani. Bron: REUTERS, 20/04/2017.

Vanaf 2005 is de Koerdische Regionale Overheid erkent in de grondwet van Irak, en de opvolgende jaren heeft de regio genoten van ongekende stabiliteit, economische groei, sociale rust en stedelijke ontwikkeling. In 2014 pleitte de president van de regio, Massoud Barzani, voor een referendum om een onafhankelijke staat te worden, dit werd echter vertraagd door factoren waaronder de opkomst van de Islamitische Staat in Irak en Syrië. Hetzelfde geldt echter ook voor de presidentschap van Massoud Barzani, dat eigenlijk was verlopen in 2013 maar door kritische omstandigheden werd verlengd. De alsmaar groeiende macht van de Koerdische Democratische Partij en de Barzani familie heeft bij veel mensen geleidt tot onrust en wantrouwen in het democratische systeem in de regio. Echter blijft de aanhang voor de partij wel groeien en wordt daarnaast de politieke stabiliteit – op een aantal conflicten, incidenten en protesten na – nog grotendeels behouden. Het Koerdische parlement wordt momenteel gedomineerd door KDP, PUK en de nieuwere partij voor Verandering (Goran). Een grootschalige strijd tussen de partijen is voorlopig onwaarschijnlijk.

De strijd tegen IS heeft in de afgelopen aantal jaren bijgedragen aan een nog grotere interne opdeling van Irak. Het hebben van een gemeenschappelijke vijand heeft er echter wel tijdelijk voor gezorgd dat de spanningen tussen de Iraakse overheid in Bagdad en de Koerdische overheid in Erbil afnamen. Daarnaast heeft de strijd wederom gezorgd voor internationale media aandacht en steun, waardoor het Koerdische vraagstuk wordt gevolgd over de hele wereld.

In 2017 lijkt de situatie in Irak na een aantal jaar eindelijk weer te stabiliseren. Het territorium van de Islamitische Staat is grotendeels teruggedrongen en de grootste stad die zij hadden overgenomen, het noordelijke Mosul, is volledig heroverd. Voor de Koerdische regio kan dit een terugkeer van stabiliteit en rust betekenen. De Koerdische president Barzani is van mening dat de tijd juist nu rijp is om een referendum voor onafhankelijkheid te houden, en dit op 25 september. Dit leidt echter tot vele problematische vraagstukken.

Een eventuele Koerdische staat zou omringd worden door waarschijnlijke vijandelijke regeringen en door de geografie zou het bovendien ook geen toegang tot de zee hebben wat economisch problematisch zou kunnen worden. Omringende staten zouden bovendien ook vrezen voor een eventuele versterkte onafhankelijkheidsstreven van de eigen Koerdische minderheid. Er is daarnaast nauwelijks (openlijke) internationale steun voor het onafhankelijkheidsstreven van Iraaks Koerdistan. Zal een jonge staat in het Midden Oosten het nu overleven zonder grote internationale steun? Naast deze en meerdere ongenoemde externe factoren bestaan er ook veel interne vraagstukken. Zal het democratische systeem in de regio stand houden? Zullen de verschillende partijen de gewortelde meningsverschillen achterwegen kunnen laten en in samenwerking een politiek stabiel land kunnen regeren? Willen alle bewoners van het gebied wel echt een onafhankelijke staat?

Naast alle vraagstukken en eventuele problematiek bestaat er wel onder veel Koerden een vernieuwde hoop. De grote nachtmerrie van de oprukkende gewelddadige Islamitische Staat zou kunnen gevolgd worden door de grootste droom van bijna elke Koerd, een onafhankelijke staat. Is 2017 het jaar dat hun droom uit gaat komen?